v. Chr.

Het verhaal van vandaag

De Koninklijke Stedelijke Harmonie wordt opgericht

De Harmonie poseert voor een groepsfoto, 1901

De negentiende eeuw kenmerkt zich in Nederland door snelle economische groei en grote sociale en culturele veranderingen. De gegoede burgerij groeit en met de toename van vrije tijd groeit ook de belangstelling voor kunst en cultuur. In deze context worden vele verenigingen opgericht waar samen gesport, gelezen en gemusiceerd wordt. De burgerij vindt muziek niet alleen mooi en prettig, maar het is ook een teken van beschaving en het geeft uiting aan de identiteit van een stad of dorp. Bovendien kan een eigen orkest voor muzikale begeleiding zorgen tijdens vieringen, herdenkingen of parades.

1940

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Claartje van Aals treedt in dienst van Het Apeldoornsche Bosch

Lees het verhaal

De achttienjarige Claartje van Aals werkt tot 21 november 1940 bij de Nederlandse Spoorwegen. Op die datum worden alle Joodse medewerkers in overheids- en semioverheidsdienst ontslagen. Claartje vindt werk in de Joods-psychiatrische instelling Het Apeldoornsche Bosch. Na een inwerkperiode komt ze aanvankelijk te werken in paviljoen Hannah waar rijkere dames wonen die 'een beetje de kolder hebben', zoals Claartje dat noemt.

1895

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Röntgen ontdekt de röntgenstralen

Lees het verhaal

In de 19de eeuw vindt er een aantal boeiende ontwikkelingen plaats in de wetenschap. Denk bijvoorbeeld aan elektriciteit en fotografie. Met elektriciteit kun je straling opwekken. De meeste straling is onzichtbaar en boeit wetenschappers onverminderd. Een voorbeeld dat we allemaal kennen is wifi. Zichtbare straling noemen we licht en daarmee kun je foto’s maken op stralingsgevoelig materiaal zoals fotopapier.

1841

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

De nieuwjaarswens van de Klepperman

Lees het verhaal

Elke avond, nadat de duisternis gevallen is, maken de Apeldoornse nachtwakers (of kleppermannen) hun ronde door het dorp. Straatverlichting is er niet en mensen lichten zich thuis bij met olielampen en kaarsen. Het gevaar van brand en misdaden die het daglicht niet verdagen kunnen, ligt altijd op de loer. Tussen de vredig slapende bewoners van Apeldoorn en de rampspoed staat de Klepperman.

1941

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Start van de Joodse school

Lees het verhaal

Frouwke Goudsmit, een van de leerlingen, op de Joodse school in april 1942 (Foto familiebezit)

Van 22 december 1941 tot eind januari 1943 is er in Apeldoorn een Joodse school. Deze is het gevolg van de maatregel van de Duitse bezetter die bepaalt dat Joodse kinderen vanaf 1 september 1941 niet meer naar niet-Joodse scholen mogen.

1944

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

De razzia van 2 december 1944

Lees het verhaal

Identificatieplaatje van Jan Bruens die samen met zijn broer Bernard als dwangarbeider naar Rees werden afgevoerd

Op 2 oktober 1944 heeft de eerste grote razzia in Apeldoorn plaats. Ongeveer vierduizend mannen worden voor dwangarbeid weggevoerd richting de IJssel om daar verdedigingswerken mee aan te leggen. De meesten van hen zijn echter na een week of vier al weer terug in Apeldoorn. Maar de behoefte van de bezetter aan arbeidskrachten blijft onverminderd groot. Daarom organiseren de Duitsers in de vroege ochtend van 2 december 1944 een tweede grote razzia.

1955

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Opening van 'Ons Volkshuis' in Kruiningen

Lees het verhaal

Wandbord voor de geldinzameling in Apeldoorn voor Kruiningen (collectie CODA Museum)

In de nacht van 31 januari op 1 februari 1953 wordt het zuidwesten van Nederland getroffen door een verschrikkelijke ramp: de Watersnoodramp. Een zware storm uit noordwestelijke richting, ongunstig samenvallend met vloed en springtij, doet het water tot extreme hoogte stijgen. 1836 mensen vinden de dood en duizenden moeten evacueren omdat huis en haard zijn weggevaagd.

1880

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Evertje van der Zande wordt aan het hof ontboden

Lees het verhaal

Evertje Schouten, geschilderd door hofschilder Otto Eerelman, ca. 1880-1882 (collectie Paleis Het Loo)

Op 31 augustus 1880 schenkt koningin Emma in Den Haag het leven aan een prinsesje, Wilhelmina. Dit koningskind zal de troonopvolger worden van haar vader koning Willem III. Voor de borstvoeding van het babyprinsesje wordt, zoals gebruikelijk in die tijd, een min aangesteld, Wilhelmina Oskam uit Voorburg.

1968

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Joop Braakhekke opent bistro Le Philosophe

Lees het verhaal

Joop Braakhekke zoals Nederland hem kent

Na de Hotelschool in Maastricht en stages in Parijs en Barcelona keert Joop Braakhekke (Apeldoorn 11 april 1941) midden jaren '60 terug naar zijn geboortedorp. Daar is net de nieuwe schouwburg geopend en, na bij Hotel Bloemink als assistent van de directeur te hebben gewerkt, gaat hij aan het werk in Het Schellinkje, het restaurant van Orpheus. Zijn droom van een eigen restaurant komt binnen handbereik als zijn grootmoeder voor hem een pand op de Paul Krugerstraat koopt. Joop transformeert dit eenvoudige woonhuis tot bistro.

1812

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Jaarlijkse verloting van de Uddeler Heegde

Lees het verhaal

Het verlotingsbord van de Uddeler Heegde

Herberg De Zwaan aan de Uddelerweg in Elspeet. November 1812. Een groep mannen verzamelt zich in de gelagkamer. Ze kennen elkaar, schudden handen, slaan elkaar op de schouders. Dit zijn de maalmannen of aandeelhouders van de Uddeler Heegde, het bosgebied ten oosten van Uddel dat zij gezamenlijk beheren.

1971

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

De 2 miljoenste naoorlogse woning wordt opgeleverd in Zevenhuizen

Lees het verhaal

Minister Berend-Jan Udink van Volkshuisvesting geeft de sleutel van 2 miljoenste woning aan bewoners van Zevenhuizen, 1971. (Nationaal Archief)

In de jaren ‘60 en ‘70 nam het aantal inwoners van Apeldoorn snel toe. De voornaamste reden was de komst van grote organisaties zoals de Belastingdienst en Phillips. Om deze groei op te kunnen vangen waren heel veel meer woningen nodig. Het karakter en aanzien van het dorpse Apeldoorn zou er grondig door veranderen.

1984

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

De opening van de nieuwe bibliotheek

Lees het verhaal

De gevel van de nieuwe centrale bibliotheek, 1984

Ondanks dat het al gauw te krap blijkt, is de bibliotheek in Apeldoorn vanaf 1912 lange tijd gevestigd in het pand aan de Regentesselaan. In 1980 komt daar verandering in als de gemeente de opdracht geeft om een nieuw, ruim gebouw te realiseren. Tijdens de bouw mag de bibliotheek al verhuizen naar een tijdelijk pand aan de Kapelstraat dat al veel ruimer is dan het pand aan de Regentesselaan. Op 7 november 1984 wordt de nieuwe bibliotheek feestelijk geopend.

1942

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Laatste marskramer van de Veluwe overleden

Lees het verhaal

Willem van Tongeren geportretteerd door Evert Pater

Oude Apeldoorners denken met weemoed terug aan Willem van Tongeren, de ‘blijmoedige zwerver,’ de ‘flierefluiter God’s’, de ‘kissieskeerl’. Willem leeft in die herinneringen voort als symbool van een tijd waarin Apeldoorn nog de overzichtelijkheid van een dorp had.

1972

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Opening Centraal Beheer

Lees het verhaal

Aan de rand van het centrum van Apeldoorn zit van 1972 tot 2013 een van de grootste werkgevers van de stad: Centraal Beheer. Eind jaren zestig van de vorige eeuw wil de gemeente met steun van het Rijk grote kantoren overhalen om zich in Apeldoorn te vestigen en de komst van Centraal Beheer is daarin een belangrijke stap.

1931

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Opening van de Eierhal

Lees het verhaal

Op voormalig landgoed Welgelegen wordt op 16 november 1931 door burgemeester Roosmale Nepveu de nieuwe eierhal geopend, waarbij hij de hoop uitspreekt dat deze hal “Apeldoorn aan den spits van den eierhandel” brengt. Een nieuwe hal, omdat de oorspronkelijke hal aan de Griftstraat te klein is geworden.

1911

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

De familie Dobbelmann vestigt zich op landgoed De Ploeg

Lees het verhaal

Woonhuis De Ploeg. De luiken zijn verwijderd, maar verder is het huis nu nog vrijwel hetzelfde als toen.

Louis Joseph Dobbelmann gooit in 1911 het roer om. Als directeur van de Dobbelmann Tabaks- en Sigarenfabriek in Rotterdam heeft hij een aardig fortuin vergaard dat hij nu besluit te steken in een landgoed in Wiesel. Hij koopt een vervallen boerderij met de naam 'De Ploeg' en laat daarvoor in de plaats een statig herenhuis bouwen met voor die tijd kenmerkende jugendstilelementen. Voortaan legt Dobbelmann zich toe op de zorg voor zijn land, zijn paarden en zijn vee. Naast het woonhuis laat hij ook een imposante schuur optrekken.

1929

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Een zeppelin boven Apeldoorn

Lees het verhaal

De Graf Zeppelin boven Apeldoorn. Foto gemaakt vanaf de toren van de Grote Kerk. Links de Loolaan met rechts daarvan de Noorderkerk

Begin vorige eeuw krijgt Europa, in een stroomversnelling, te maken met nieuwe technologie, ook op het gebied van transport. Een van de nieuwe ontwikkelingen is het luchtschip: reusachtige vaartuigen die in staat waren om intercontinentale vluchten te maken. Deze indrukwekkende uitvinding van Ferdinand von Zeppelin wordt gezien als de toekomst van transport. In 1929 krijgt Apeldoorn een voorproefje.

2020

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

De Maten krijgt een poort (en een extra park)

Lees het verhaal

De wijk De Maten heeft al jaren een toegangsweg met de naam Matenpoort, maar in 2020 krijgt de wijk ook een fysieke poort in de vorm van een kunstwerk. Kunstenaar Marcel Smink laat zich inspireren door de geschiedenis van de wijk. Zijn zuilen staan op de plek waar vroeger, voor de bouw van de woonwijk, de gras- en hooilanden raakten aan het Apeldoorns Kanaal.

1877

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Opening van de Koninklijke HBS/KSG

Lees het verhaal

De school aan het Prins Hendrikplein eind 19e eeuw

Met de bouw van de oudste middelbare school van Apeldoorn wordt in 1876 begonnen. Een jaar later wordt deze onder de naam Koninklijke Hogere Burgerschool Prins Hendrik der Nederlanden geopend. Dit gebeurt in aanwezigheid van koning Willem III en zijn broer prins Hendrik, na wie de school vernoemd is. Deze voormalige HBS heet nu Koninklijke Scholengemeenschap Apeldoorn, kortweg KSG.

1886

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Opening van het Ziekenhuis

Lees het verhaal

Patiënten en personeel voor het Ziekenhuis, 1903

Gemeente-geneesheer J.C. Vlaanderen maakt zich vanaf 1872 sterk voor een ziekenhuis in Apeldoorn. Dat jaar heerst er in Nederland de pokken, nadat er daarvoor een cholera-epidemie is geweest. Vlaanderen kaart het onderwerp meerdere keren aan, maar krijgt op dat moment helaas weinig medestanders.

1980

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Kinderboerderij De Maten geopend

Lees het verhaal

Midden in woonwijk De Maten en aan de rand van het Matenpark ligt kinderboerderij De Maten. In en om deze kinderboerderij leven onder andere pony’s, geiten en knaagdieren en er is een speeltuin. De kinderboerderij is in oktober 1980 geopend, maar de boerderij zelf is al veel ouder.

1956

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Rock & Roll-rellen rond Minerva

Lees het verhaal

In Apeldoorn wordt in 1918 Minerva geopend, één van de eerste bioscopen in Nederland. Deze bioscoop is het laatste werk in Apeldoorn van architect Chris Wegerif. Het is tevens zijn enige ontwerp dat voor openbaar gebruik bestemd is. De zaal heeft een balkon en een totale capaciteit van 530 zitplaatsen; het verhoogde podium is 11 meter breed en 11 meter diep.

1850

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Wilhelm Röntgen legt de eerste steen van het Röntgenhuis

Lees het verhaal

Het huis van de familie Röntgen aan de Dorpstraat (nu Hoofdstraat 171). Tekening van Arie Lieman, ca. 1860

Er is een inwoner van Apeldoorn die wereldberoemd is geworden: Wilhelm Conrad Röntgen, de ontdekker van de röntgenstralen. Wilhelm is in 1845 in Duitsland geboren, maar het gezin kiest in 1848 vanwege de politieke onrust in Pruisen een veilig heenkomen in Apeldoorn. Zijn moeder, Constance Frowein, is Nederlandse en ze besluiten daarom naar Nederland te verhuizen.

1935

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Jan Juncker verplaatst zijn fietsfabriek naar Apeldoorn

Lees het verhaal

Toen Jan Juncker in 1935 een fabriek opende in Apeldoorn, was Juncker al een gevestigde naam in Nederland. Reeds in 1898 richtte Johann Christiaan Juncker in Den Haag opgerichte N.V. Handels- en Industriemaatschappij Juncker & Co op. In de daaropvolgende jaren openden zijn broers Juncker-vestigingen in Rotterdam en Arnhem. Daar gingen ze naast de import en handel in rijwielen ook zelf fabriceren en assembleren.

1887

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Oprichting van de Vereeniging tot veraangenaming van het verblijf in Apeldoorn

Lees het verhaal

De Vereeniging tot veraangenaming van het verblijf in Apeldoorn, afgekort tot V.V.V., wordt opgericht tijdens een vergadering in Hotel van der Burg op 22 september 1887. Initiatiefnemer is de directeur van de Rijkstelegraaf in Apeldoorn Jean Simonnin Helbach. Met een ingezonden brief in de Apeldoornsche Courant heeft hij voldoende medestanders weten te mobiliseren.

1887

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Jan Smit klapt uit de school

Lees het verhaal

Leerkrachten en leerlingen van de HBS bij het 1e lustrum van de school in 1882. Geheel links staat Jan Smit (foto uit archief KSG)

In 1879 verhuist Jan Smit vanuit Amsterdam naar de Apeldoorn. Aan de nieuwe Koninklijke Hogere Burgerschool wordt hij leraar natuur- en sterrenkunde. Smit is populair, geliefd om zijn humor. Vanaf 1886 geeft hij lezingen buiten school over onderwerpen als het stemrecht, het koningshuis en de koloniën.

1935

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Opening van het Sportfondsenbad

Lees het verhaal

Drukte rond het buitenbad in de jaren 1945-1955

Aan de Van Huutstraat wordt op 7 september 1935 het Sportfondsenbad geopend. Vele Apeldoorners hebben hier leren zwemmen en hun zwemdiploma behaald. Tot 1934 is op de plek van het Sportfondsenbad nog een vredig graslandje met fruitbomen te vinden op de oever van de beek. De loop van deze beek, die eerst gewoon Dorpsbeek heette en later Badhuisbeek genoemd werd, is nog zichtbaar naast de oude schoorsteen van bakkerij Vonk.

1974

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Minister Lubbers opent TNO Apeldoorn

Lees het verhaal

In het begin van de jaren '60 kampen twee TNO-instituten in Delft met ruimteproblemen. Het gaat om het Centraal Technisch Instituut en het Metaal Instituut. In dezelfde tijd is het overheidsbeleid gericht op ‘spreiding van rijksdiensten’. Zo verhuist de PTT naar Groningen, het ABP naar Heerlen en de Belastingdienst en het Rijkscomputercentrum naar Apeldoorn.

1923

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Landdag van de Bijzondere Vrijwillige Landstorm op Fort Java

Lees het verhaal

Minister van Oorlog J.J.C. van Dijk speekt de menigte op Fort Java toe, 29 september 1923

Op 29 september 1923 wordt Fort Java in het Paleispark belegerd. Althans, daar heeft het alle schijn van… Fort Java is een van de drie kunstmatige heuvels in het Paleispark die in de winter van 1853-1854 aangelegd zijn. De oorspronkelijke functie van deze forten is onduidelijkheid, maar het blijkt een heel geschikte plek voor de Landdag van de Bijzondere Vrijwillige Landstorm van Gelderland en Overijssel.

1948

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Koningin wordt Apeldoorner

Lees het verhaal

Bij de verbouwing van het Apeldoornse raadhuis in 1898 wordt een glas-in-lood raam aangebracht van de jonge vorstin

Koning Willem III is de eerste Oranje die Paleis Het Loo ook daadwerkelijk als zijn belangrijkste woonverblijf gebruikt. Dat heeft alles te maken met de liberale Grondwet die in 1848 nog onder goedkeuring van zijn vader koning Willem II in werking is getreden. In die grondwet is de macht van de Nederlandse vorst aanzienlijk teruggesnoeid en gedurende zijn koningschap (1849-1890) blijft Willem III in de clinch liggen met de Haagse politiek.

2008

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

De Grift stroomt weer bovengronds

Lees het verhaal

De Grift langs de Hofstraat, ca. 1939 (Foto Jan H. Stokking, collectie: E.J. Stokking, CODA Archief)

Van alle beken die op het grondgebied van de gemeente Apeldoorn vanaf de Veluwe richting IJssel stromen, is de Grift de belangrijkste. Andere Apeldoornse beken monden uit in de Grift, die op haar beurt meer dan 30 km noordwaarts bij Hattem uitkomt op de IJssel. Al vanaf de 14e eeuw voedt ze met haar water een aantal watermolens in Apeldoorn, zoals de Monnikhuizer Korenmolen, de Holthuizer Molens, De Tepelenberg papiermolens, de molens De Vlijt en de Stinkmolen.

1912

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Oprichting Ugchelens Belang

Lees het verhaal

Omstreeks 1795 telt Ugchelen slechts 146 inwoners, maar mede door de papierindustrie en door de bouw van een school, groeit deze buurtschap uit tot een levendig dorp. In 1900 wonen er inmiddels 630 mensen. Voor en door de inwoners wordt in 1912 een houten dorpshuis gebouwd en wordt een vereniging opgericht met de naam Ugchelens Belang.

1881

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

De eerste Prinsessedag

Lees het verhaal

Oranjedecoratie voor Koninginnedag, ca 1900-1930

In augustus 1881 maakt Apeldoorn zich op voor de viering van de eerste verjaardag van het prinsesje Wilhelmina. De koning heeft al op 13 augustus via de krant laten weten dat die dag iedereen vrijelijk welkom is in het Koninklijk Park, waar de Koninklijke Militaire Hofkapel een optreden zal geven en de Hollandse IJzeren Spoorweg Maatschappij heeft aangekondigd dat er extra treinen zullen rijden. Vanzelfsprekend wil Apeldoorn zelf ook een bijdrage aan de feestvreugde leveren.

1904

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Trein te water in het Apeldoorns Kanaal

Lees het verhaal

Te water geraakte locomotief de Tortel van de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HIJSM)

De scheepsvaart was lange tijd de meest praktische manier van transport, maar met de introductie van de trein in de 19e eeuw kregen de waterwegen serieuze concurrentie. Het spoornetwerk in Nederland groeit snel en ook Apeldoorn krijgt een spoorverbinding in 1876. Samen met de opening van het kanaal in 1825 neemt de bereikbaarheid van de stad enorm toe waardoor de economie flink groeit. Deze vooruitgang neemt echter ook problemen met zich mee…

1941

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Brandstichting in de Apeldoornse synagoge

Lees het verhaal

In juli 1941, tien dagen vóór de brandstichting, werd de synagoge ook al beklad. (Bron: NIOD Beeldbank WO2)

De bezetting van Apeldoorn door de Duitsers heeft vooral gevolgen voor de Joodse Apeldoorners. Langzaam maar zeker worden hun vrijheden ingeperkt en wordt het voor hen steeds onveiliger.

1913

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Oprichting van de Nederlandse Cocosfabriek (Nedcos)

Lees het verhaal

De voorloper van de Nederlandse Cocosfabriek (Nedcos) wordt in 1906 door de Poolse immigrant Abraham Bukowsky opgericht. Hij brengt in 1913 de productie onder in een Naamloze Vennootschap, waarmee de oprichting een feit is. Nadat Bukowsky in 1916 naar Polen is terugverhuist groeit de fabriek aan de Pelikaanlaan en de Reigersweg onder leiding van Johan Paul en Joseph Leverpoll uit tot de grootste verwerker van kokosvezel in Nederland. Omdat in diezelfde tijd aan Kanaal Noord ook de Jute- en Cocosfabriek L.J. Heijmeijer een aanzienlijke omvang aanneemt, mag Apeldoorn zich vanaf de jaren twintig de officieuze "kokosmattenhoofdstad van Nederland" noemen.

1972

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Eerste nieuwbouwwoning van De Maten

Lees het verhaal

Kinderen in een nieuwbouwwoning in De Maten kijken naar de nieuwe tv, een cadeau van de gemeente Apeldoorn

Voor de Tweede Wereldoorlog bestaat het gebied, dat ook dan al De Maten wordt genoemd, voornamelijk uit veengronden, moerassen en moerasbossen. Na de bevrijding wordt Apeldoorn één van de snelst groeiende gemeenten van Nederland en moeten er nieuwe woonwijken gebouwd worden. Voor het bouwen van de grootste wijk laat de gemeente haar oog op dit gebied vallen.

1948

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Bloemen in Berg en Bos geopend

Lees het verhaal

De gastvrouwen van de bloemententoonstelling

In 1948 is het een halve eeuw geleden dat Koningin Wilhelmina de troon besteeg. Dit moet natuurlijk gevierd worden, maar zo vlak na de Tweede Wereldoorlog heeft Nederland nog veel last van schaarste aan geld en materialen. De regering besluit daarom dat er in slechts een beperkt aantal gemeentes een officiële herdenkingsmanifestatie mag worden georganiseerd. Als zomerresidentie van Koningin Wilhelmina is Apeldoorn één van deze uitverkoren gemeentes. Het plan ontstaat om een bloemententoonstelling op poten te zetten.

1917

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Drie Surinaamsen in de Oranjestraat

Lees het verhaal

Wanneer de dames Krüger en Guljé in 1917 door de Oranjestraat via de Arnhemseweg en de Hoofdstraat naar de weekmarkt lopen, baren ze in het voorbijgaan toch hier en daar wel enig opzien. De weduwe Gerharda Louise Krüger-Costeren, haar 22-jarige pleegdochter Gerharda Carolina en Jeane Guljé die sinds kort bij hen inwoont, zijn namelijk alle drie van kleur. In Apeldoorn is datzelfde jaar 1917 de Dorpstraat weliswaar omgedoopt in Hoofdstraat, maar een wereldstad is het nog bepaald niet en inwoners met Surinaamse wortels zijn een zeldzaamheid.

1950

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

De laatste schoorsteen

Lees het verhaal

Gerrie Jonker en Alexander van Brero bij de eerstesteenlegging

1 juli 1950: op de binnenterrein achter de Nettenfabriek heeft zich een feestelijke menigte verzameld. In het middelpunt van de belangstelling staat een dertienjarig meisje in een witte zomerjurk met in het haar een witte strik. De aanwezigen kennen haar wel: Gerrie Jonker, de dochter van de directeur.

1917

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Dorpsstraat wordt Hoofdstraat

Lees het verhaal

Op 13 juli 1917 besluit de Apeldoornse gemeenteraad dat de Dorpstraat voortaan Hoofdstraat moest heten. Aan dat besluit is de meest enerverende, spannende en inspirerende periode in de geschiedenis van Apeldoorn voorafgegaan. In het laatste kwart van de negentiende eeuw raakt het rustige Veluwse dorp bevangen door een ongekende energie en ontpopt het zich tot een moderne stad met allure.

1849

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Oprichting Vereniging Sociëteit Apeldoorn

Lees het verhaal

Aan de Kerklaan 17 staat een van de oudste gebouwen in de buurt van het Oranjepark: de Sociëteit Apeldoorn. Dit pand wordt in 1878-1879 voor de vereniging Sociëteit Apeldoorn gebouwd als locatie voor haar bijeenkomsten.

1891

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Wilhelmina legt eerste steen Grote Kerk

Lees het verhaal

Eerste steenlegging op 16 juli 1891, zittend in het midden prinses Wilhelmina

Nadat in 1890 een verwoestende brand de Nieuwe Kerk aan de Loolaan in de as heeft gelegd, besluiten de kerkvoogden voor de herbouw een prijsvraag uit te schrijven. Ze nodigen tien architecten uit om een ontwerp te maken waarvan de bouw niet meer dan 170.000 gulden mocht kosten. De architecten dienen hun tekeningen niet in onder eigen naam maar slechts met een motto, om de onpartijdigheid van de jury te waarborgen.

1887

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Opening van Station Het Loo

Lees het verhaal

Aan de Zwolseweg, op de plek waar nu het gebouw van de Koninklijke Marechaussee staat, stond ooit Station Het Loo. Hier stopte het ‘Koningslijntje’ dat in 1876 werd aangelegd, het jaar waarin het station in Apeldoorn opende. Het stationsgebouw bij Het Loo is een ontwerp van A.J. Bogaerts uit Breda en Apeldoorner Chris Wegerif heeft de bouw ervan uitgevoerd en begeleid.

1883

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Von Zeppelin start de Apeldoornse Nettenfabriek

Lees het verhaal

Het in 1958 afgebrande kantoorgebouw van de Nettenfabriek, 1948

De allereerste nettenfabriek in Nederland staat in Apeldoorn: Carl Gustav von Zeppelin opent in 1883 de ANZA (de Apeldoornse Nettenfabriek Zeppelin Apeldoorn), die op een strategische plek vlak bij het station en het Apeldoorns Kanaal staat. Vanaf dat moment is deze Nettenfabriek een grote werkgever in Apeldoorn en door de jaren heen wordt de ANZA de grootste nettenfabriek in Nederland: in 1917 werken hier maar liefst 400 arbeiders.

1971

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Opening van de Apenheul

Lees het verhaal

De Rotterdamse fotograaf Wim Mager koopt in de jaren zestig van de vorige eeuw twee dwergaapjes. Het is een paartje en er komen steeds meer apen bij. Om deze apen een goed thuis te bieden, ontwikkelt hij een idee dat bekend wordt als ‘de Apenheul’.

1921

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Bankpapier van Van Houtum & Palm

Lees het verhaal

Aan de Hoenderloseweg in Ugchelen staat de fabriek van VHP Security Paper. Het bedrijf is de laatste decennia vaak van eigenaar en naam veranderd. Het was onder andere onderdeel van de Gelderse Papiergroep, van het Italiaanse Favini en van de Arjo Wiggins Group. Sinds 2017 is het onderdeel van de Franse multinational Oberthur Fiduciaire.

1946

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Ninette Opolski emigreert naar Canada

Lees het verhaal

Ninette Opolski wordt in 1923 in Bandoeng geboren. Omdat haar vader Duits is, heeft zij net als haar zus Irene en broer Curt, de Duitse nationaliteit. In 1929 loopt het huwelijk van Ninettes ouders op de klippen. Haar moeder Leonie ‘s Jacob, die Nederlands is, verhuist daarop met haar kinderen naar Nederland en vestigt zich in 1933 in Apeldoorn. Haar vader verhuist in deze tijd naar Berlijn, waar hij zich aansluit bij de nazi’s.

1924

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

In Ugchelen wordt een kapel gebouwd

Lees het verhaal

Ugchelen heeft begin 20ste eeuw geen eigen kerk. Dorpsbewoners gaan naar Beekbergen en Apeldoorn om daar de kerkdiensten bij te wonen. Wel is er vanaf 1894 het ‘locaal’ aan de Duikerweg; een klein 'multifunctioneel' gebouw dat Jan van Houtum, eigenaar van de papierfabriek in het dorp, laat bouwen voor de zondagschool. Ook dorpsvereniging Ugchelens Belang komt er samen. Vanaf 1913 worden in de winter ook kerkdiensten in het locaal gehouden. In 1919 schenkt de zoon van Jan van Houtum het gebouwtje aan de kerk.

1944

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Bibliothecaresse en directrice Eleonora Gehner duikt onder

Lees het verhaal

Eleonora Gehner achter haar bureau, 1948

De Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog heeft invloed op alle facetten van de samenleving. Ook op de bibliotheek, want de bezetter gebruikt bibliotheken om de samenleving te ‘verduitsen.’ Dat begint met het weren van ongewenste auteurs uit de collectie. In de hoop te kunnen blijven bestaan, gaat de bibliotheek hier in eerste instantie in mee, in lijn met de landelijke stichting van openbare leeszalen. De bibliotheek was een van de weinige afleidingen voor de Apeldoorners, en trok veel bezoekers.

1911

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

De eerste steenlegging van de nieuwe bibliotheek

Lees het verhaal

Lilly Roosmale Nepvue legt de eerste steen van het nieuwe leesmuseum. 24/06/1911

Begin 1911 werd in Apeldoorn de Vereeniging tot oprichting en instandhouding van een openbare leeszaal en bibliotheek opgericht. Dit initiatief, georganiseerd door betrokken burgers met steun vanuit de gemeenteraad, komt niet uit de lucht vallen. In deze periode worden door het hele land bibliotheken geopend. Het begin van de twintigste eeuw is een periode van snelle ontwikkeling in de maatschappij en wetenschap. Leeszalen moeten de bevolking helpen om deze toenemende welvaart bij te kunnen benen. Er is genoeg belangstelling in Apeldoorn; meteen bij oprichting had de vereniging al 300 leden.

1945

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

1st Canadian Army Headquarters in Apeldoorn

Lees het verhaal

Canadese legerkist aangetroffen op de Ribeslaan

Na de bevrijding van Apeldoorn trekt het 1e Canadese leger verder noord- en westwaarts om de rest van het land te helpen bevrijden. Hun hoofdkwartier vestigen ze echter hier. In de eerste plaats ligt Apeldoorn strategisch gunstig, maar niet minder belangrijk is dat de vertrokken Duitsers een ‘infrastructuur’ hebben achtergelaten.

2006

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

De Kus onthuld

Lees het verhaal

Op de sokkel van dit beeld staat: 'De kus. Geschenk van Apeldoorn aan Hunne Koninklijke hoogheden Prins Willem-Alexander en Prinses Máxima ter gelegenheid van hun huwelijk op 2 februari 2002'.

1954

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Opening van het Sprengenpark

Lees het verhaal

Het ontstaan van het Sprengenpark heeft een lange aanloop gekend. Al in 1921 koopt de gemeente Apeldoorn een perceel grond waar de Badhuisspreng doorheen stroomt. Deze spreng voert water vanaf de Veluwe aan naar het voormalige Badhuis en naar de vijver in het Oranjepark. Jaren later, in 1940, koopt de gemeente een tweede aangrenzend stuk grond aan de Asselsestraat. Het plan is om daar een nieuw park te aan te leggen met inzet van werklozen in het kader van de werkverschaffing. Door de Tweede Wereldoorlog belandt dit plan echter in de ijskast.

1884

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Keizerin Elisabeth van Oostenrijk ‘Sissi’ bezoekt Apeldoorn

Lees het verhaal

Op maandag 9 juni 1884 , om 14.19 uur, arriveert hier op het station keizerin Elisabeth van Oostenrijk, beter bekend als ‘Sissi’. De keizerin brengt een bezoek aan Paleis Het Loo en het Koninklijk Park. Om 17 uur gebruikt ze het diner in hotel De Keizerskroon, daarna maakt ze nog een wandeling over de Loolaan.

1354

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Slag op de Vrijenberg

Lees het verhaal

Tijdens de Gelderse Oorlogen in de veertiende eeuw staan hertog Reinald III van Gelre en zijn broer Eduard lijnrecht tegenover elkaar in hun strijd om de macht in Gelderland. In de periode van 1350 tot 1361 woedt tussen deze broers een ware Gelderse Broederstrijd. Reinald krijgt de horige en onderdrukte boeren van de Veluwe aan zijn kant door hen vrijheid te beloven als ze samen met hem tegen zijn broer vechten. Zijn broer Eduard stelt met andere edelen van de Veluwe een aanzienlijk leger samen en zij willen koste wat kost de oude orde herstellen.

2007

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

De laatste Wilma-dag in Beekbergen

Lees het verhaal

Portret van Wilma Vermaat, Roeland Koning 1949

Willemina Vermaat wordt geboren in 1873 en groeit op in een streng christelijk milieu in Zetten. Als ze elf jaar oud is overlijdt haar moeder aan longtuberculose. In 1893 krijgen Wilma en haar oudere zus Gerharda (‘Da’) dezelfde ziekte. Da overlijdt in 1896, Wilma overleeft maar is dan inmiddels in een diepe persoonlijke crisis beland. Ze heeft haar opleiding tot onderwijzeres afgerond, maar voor de klas blijkt ze diep ongelukkig te worden. In 1900 verhuist vader Johannes Vermaat met zijn drie ongehuwde dochters naar Apeldoorn.

1910

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Richard Tepe, jager met de camera

Lees het verhaal

Richard Tepe: 'Boschbessenpluk', ca. 1920

Op 13 mei 1910 betrekken Richard en Gijsbertha Tepe een woning aan het Sophiapark. Vlak bij het station, wat geen toeval is want als natuurfotograaf is Richard Tepe vaak op reis. Niet alleen om op de plekken te komen die hij wil fotograferen, maar ook om lezingen te geven waarbij hij ‘lichtbeelden’ (dia’s) vertoont van zijn foto’s.

1913

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Paulus Bruijn van Rozenburg krijgt een laan

Lees het verhaal

Aan het begin van de Bruijn van Rozenburglaan staat deze herinneringszuil

In het Willemsbos bij Ugchelen staat een gedenkteken met het opschrift ‘Bruijn van Rozenburglaan’. In feite is het een bospad, je kunt er niet met de auto komen. Het Willemsbos is geplant als werkverschaffingsproject met Paulus Bruijn van Rozenburg (1833-1913) als initiatiefnemer.

1961

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

IVN Apeldoorn wordt opgericht

Lees het verhaal

Het Sprengenbos trekt bezoekers. Zou je hier van de natuurwacht mogen fietsen? Circa 1930

Natuurliefhebbers signaleren aan het begin van de twintigste eeuw dat de toenemende verstedelijking, industrialisering en de groeiende landbouwsector de natuur ernstig in de verdrukking brengt. Het wordt tijd om op te komen voor het groen. In 1905 wordt de Vereniging Natuurmonumenten opgericht, een van de eerste Nederlandse natuurbeschermingsorganisaties. Al snel volgen ook provinciale en lokale organisaties met hetzelfde doel.

1899

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Engbert Ter Bals begint een drankenhandel

Lees het verhaal

Op de Veluwe, en zeker ook in Apeldoorn, wordt al eeuwenlang geprofiteerd van het kristalheldere water dat zich via de beken en sprengen vanaf de Veluweflank een weg naar beneden baant, richting het IJsseldal. De papiermolens gebruiken al vanaf circa 1600 waterkracht voor de aandrijving van hun raderen en kunnen dankzij de zuiverheid van het water hoogwaardig papier maken. In de 19de eeuw gebruiken de wasserijen hetzelfde water om kleding, lakengoed en tafellinnen witter dan wit op te kunnen leveren.

1595

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Een kalf in de kerk

Lees het verhaal

Virtuele reconstructie van de Oude Mariakerk rond 1550, toen de doopvont nog binnen stond, gemaakt door Jos de Weerd en Jan Hendrik Bosch, 2022

Op Tweede Pinksterdag 1595 arriveert dominee Theodorus Jacobi in Apeldoorn. Hij brengt een officiële brief mee van het Hof van Gelre in Arnhem. In de brief staat dat de geestelijke zorg van Apeldoorn voortaan op gereformeerde leest geschoeid moet worden. De katholieke dorpspastoor Voet moet zijn religieuze taken overdragen aan Jacobi, die deze ochtend voor het eerst de kansel van de dorpskerk beklimt...

1674

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Keulse ruiters plunderen Apeldoorn en Beekbergen

Lees het verhaal

Coehoorn mortier, in gebruik bij de paleiswacht ter verdediging van Het Loo

De Veluwe is eeuwenlang een tamelijk leeg gebied geweest: uitgestrekt en open, zonder muren of andere verdedigingswerken. Tijdens oorlogen, die zich zeker vanaf het einde van de middeleeuwen en in de tijd van de Reformatie herhaaldelijk voordoen, valt het gebied weerloos ten prooi aan plunderende troepen.

1876

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Een spoorlijn voor de koninklijke familie

Lees het verhaal

Koningin Wilhelmina, prinses Juliana en hun gevolg op het perron voor Paleis Het Loo, ca. 1911

De eerste Nederlandse spoorlijn van Amsterdam naar Haarlem wordt op 20 september 1839 feestelijk in gebruik genomen. Koning Willem I staat met zijn privévermogen garant voor de aanleg van een spoorwegnetwerk door Nederland. In 1837 bezit hij ongeveer een vijfde van de aandelen in het spoorwegennetwerk. Zo speelt hij een belangrijke en sturende rol in de ontwikkeling van Nederland én van Apeldoorn.

1897

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Eerste begrafenis op de begraafplaats aan de Soerenseweg

Lees het verhaal

De Apeldoornse bevolking groeit in de laatste decennia van de negentiende eeuw sterk. Met die groei neemt uiteraard ook het aantal sterfgevallen toe en wordt de begraafplaats aan de Loolaan (waar nu Orpheus staat) te klein. In 1895 besluiten burgemeester Van Hasselt en zijn wethouders daarom een stuk heidegrond te kopen van de heer Hoegen Dijkhof, aan de Soerensche Grintweg.

1852

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Oprichting van de Koningsschool

Lees het verhaal

Niet lang na zijn troonsbestijging in 1849 ontvangt Koning Willem III signalen dat er in de buurt van zijn nieuwe thuisverblijf, paleis Het Loo, eigenlijk geen enkele acceptabele onderwijsinstelling te vinden is. Hierop stelt de koning terstond een 'commissie tot oprichting' in en hij geeft zijn hofarchitect Henri Camp opdracht een nieuwe school te ontwerpen.

1939

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Ingebruikname van de Koning Willem III-Kazerne

Lees het verhaal

Opening Koning Willem III Kazerne. Inspectie van de troepen door generaal-majoor baron van Voorst tot Voorst, 10 mei 1939 (foto Jan H. Stokking)

Burgemeester Quarles van Ufford schenkt in 1937 een stuk van het Orderbos aan het ministerie van Binnenlandse Zaken dat daar een legeringscomplex laat bouwen. Het complex dat de naam Koning Willem III-kazerne krijgt, wordt op 10 mei 1939 officieel en feestelijk in gebruik genomen.

1876

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Opening van het Oranjepark

Lees het verhaal

Hendrik Christiaan van der Houven van Oordt koopt in 1874 landgoed de Pasch en verkavelt dit. Ook laat hij op het landgoed een park aanleggen, dat op 13 mei 1876 groots geopend wordt. Bij deze opening is koning Willem III als bijzondere gast aanwezig; met zijn toestemming krijgt dit park de naam Oranjepark. Door een park aan het landgoed toe te voegen, wordt het aangewezen als villapark.

1945

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Uddel bevrijd

Lees het verhaal

Uddel is in 1940 een klein, besloten dorp. De maatregelen van de bezetter dringen hier geleidelijk door. Wanneer er vliegvelden worden aangelegd, zowel tussen Uddel en Elspeet, als tussen Uddel en Garderen, worden er tientallen Duitse militairen in Uddel ingekwartierd. De Sicherheitsdienst vestigt niet in Uddel zelf, wel in Elspeet, Vierhouten en Nieuw-Milligen.

1788

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Winsten uit slavernij op Welgelegen

Lees het verhaal

Welgelegen, zoals het er rond 1788 uitgezien moet hebben [foto geretoucheerd mbv AI]

Tien jaar voordat de vermaarde admiraal Jan Hendrik van Kinsbergen zich vestigt in Apeldoorn, komt zijn jongere broer hier al wonen. Samen met zijn echtgenote Johanna Jacoba Schumacher koopt hij het Landgoed Welgelegen. Jan Hermanus is net als zijn broer zeevaarder. In 1770 komt er een abrupt einde aan zijn maritieme carrière wanneer het schip ‘Leijmuiden’, dat hij onder de vlag van de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) commandeert, bij de Kaapverdische eilanden aan de grond loopt en vergaat. Jan Hermanus wordt ontslagen door de VOC.

1945

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Bevrijdingsconcert in het Julianapark

Lees het verhaal

Na de geboorte van prinses Juliana op 30 april 1909 wordt in veel Nederlandse steden een ‘Julianapark’ aangelegd. Apeldoorn heeft dan al een traditie van parken die verwijzen naar het koninklijk huis. Het Apeldoornse Julianapark komt in het ‘vierkant’ Zwolseweg-Loseweg-Dillenburglaan-Rostocklaan. Wie zich vanuit Paleis Het Loo naar het Loo-station aan de Waldeck Pyrmontlaan (nu Zwolseweg) begeeft, komt voortaan dwars door het nieuwe park.

1945

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Apeldoorn in de frontlinie

Lees het verhaal

Grote schade bij de kruising van de Molenstraat-Sophialaan

De bevrijding van de Veluwe gebeurt vanuit het oosten. Van de richting Berlijn oprukkende geallieerde hoofdmacht buigt het 1e Canadese leger af richting Nederland. De hindernis van de IJssel nemen ze op 11 en 12 april waarna ze zich richten op de bevrijding van de Veluwe. Een paar dagen later trekken ze het oostelijk deel van Apeldoorn binnen. Er volgen hevige gevechten en verschillende gebouwen lopen schade op. De luchtbeschermingsdienst komt handen en voeten tekort.

1829

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Opening van het Apeldoorns kanaal

Lees het verhaal

Bouw van de Koudhoornse sluis in het Kanaal, 9 juli 1880 (Nationaal Archief, fotocollectie Rijkswaterstaat)

Waterwegen zijn in ons land lange tijd de belangrijkste transportwegen geweest. Rond de zestiende eeuw varen er bijvoorbeeld transportschepen over de Grift in Apeldoorn. Dan al zijn er plannen om de Grift beter bevaarbaar te maken. Ook wordt de mogelijkheid overwogen een nieuw kanaal gegraven.

1958

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

De 100.000ste Apeldoorner is geboren

Lees het verhaal

Als adjudant van de Marechaussee Hendrik van den Berg die vrijdag op het gemeentehuis komt om aangifte te doen van de geboorte van zijn tweede dochter, Elisabeth Anne, weet hij niet wat hem overkomt. Baby Liesbeth blijkt de 100.000ste inwoner van de gemeente te zijn! Burgemeester Des Tombe spreekt Van den Berg toe: “We hebben met de geboorte van uw dochter een grens bereikt, die voor onze gemeente belangrijker is dan alle grenzen ter wereld. Apeldoorn heeft zich thans gerangschikt onder de grote gemeenten van Nederland”. Grote woorden van de zoals altijd ambitieuze burgemeester.

1897

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Eerste steenlegging Tima Fabriek

Lees het verhaal

Op de plek waar eeuwenlang papiermolen ‘t Slop heeft gestaan wordt in 1897 begonnen met de bouw van een fabriek tot het vervaardigen van tricotwaren en andere gebreide goederen. Eerst heet ze nog Firma Möbus en Panhuyzen’, maar al snel wordt ze bekend als de N.V. Textiel Industrie Maatschappij Apeldoorn, ofwel TIMA.

1909

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Apeldoornsche Coöperatieve Boerenleenbank opgericht

Lees het verhaal

Spaarpot van de Apeldoornsche Coöperatieve Boerenleenbank, jaren 1935-1950

De Apeldoornsche Coöperatieve Boerenleenbank, die in 1972 zal fuseren met de Raiffeisenbank tot Rabobank, vervult vanaf haar oprichting in 1909 een centrale rol in Apeldoorn. De bank wordt in het leven geroepen voor de financiering van de boeren.

1967

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Links Voorrang

Lees het verhaal

De proef op de kruising Chopinlaan-Valeriuslaan (foto Nationaal Archief collectie Anefo)

Vóór 1918, toen het nog niet zo druk was op de Nederlandse wegen, was voorrang nog geen regel, maar een gunst. Alle kruispunten waren gelijkwaardig en wie er een naderde kwam er al communicerend met andere weggebruikers wel uit wie eerst mocht. In 1918 was deze situatie onhoudbaar geworden. Wettelijk werd vastgelegd: verkeer van rechts heeft voorrang. Diezelfde regel wordt in 1949 ook Europees ingevoerd. Maar waarom rechts? Waarom niet links?

1935

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Ingebruikname Autobusdienst A.A.A.

Lees het verhaal

Een van de nieuwe AAA-stadsbussen bij de centrale halte aan de Kerklaan

“Een belangrijke dag voor Apeldoorn” kopt de Nieuwe Apeldoornsche Courant. Het gaat over zaterdag 30 maart 1935. Die dag staat om vier uur ’s middags een tiental fonkelnieuwe autobussen klaar op het Raadhuisplein. Burgemeester, wethouders, raadsleden en andere genodigden zijn door de gebroeders Robart uitgenodigd voor de feestelijke ingebruikname van de nieuwe Apeldoornse Autobusdienst A.A.A.

2004

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Koningin Beatrix opent CODA

Lees het verhaal

Burgemeester Fred de Graaf spreekt koningin Beatrix toe voorafgaand aan de openingshandeling

De opening van Cultuur Onder Dak Apeldoorn (CODA) in 2004 door toenmalig koningin Beatrix is een groot feest. Met reden. Met het nieuwe gebouw, ontworpen door Herman Hertzberger en verbonden met het bestaande bibliotheekgebouw van architect Hans Ruijssenaars, komt er een eind aan jarenlange huisvestingsproblemen. En dat niet alleen: door het samengaan van twee musea, de openbare bibliotheek en het gemeentelijk archief wordt met de oplevering van het CODA-gebouw ook het eerste Nederlandse 'cultuurwarenhuis' gerealiseerd. Een prestatie van formaat.

1890

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

De Nieuwe Kerk brandt af

Lees het verhaal

Tot 1842 kerkt Nederlands Hervormd Apeldoorn, waar onder ook de koninklijke familie wanneer zij verblijft op Het Loo mag worden gerekend, in de oude Mariakerk, middenin het dorp op het huidige Raadhuisplein. Omdat die oude kerk te klein is en te veel onderhoud vergt spreekt koning Willem I in 1839 zijn bereidheid uit om een nieuwe kerk te financieren, maar wel op voorwaarde dat die een stuk dichter bij het paleis zou komen te staan.

1900

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Felua doet opgravingen in het Vanenbosch

Lees het verhaal

De Apeldoornse Historische Vereniging Felua onderzoekt omstreeks 1900 een aantal grafheuvels in het Vanenbosch, vlak bij Hoog Soeren. Tijdens dit onderzoek vinden ze enkele grafheuvels, met daarin meerdere urnen die nog intact zijn. De grafheuvels en urnen dateren uit de periode 1100 tot 250 voor Christus toen vooral op de hoger gelegen delen van de Veluwe mensen leefden in boerennederzettingen. Zij begroeven hun doden in grafheuvels.

1965

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Oplevering schouwburg Orpheus

Lees het verhaal

Apeldoorn wordt rond 1900 als woonplaats steeds populairder en het inwoneraantal neemt dan ook toe. Ondanks die groei blijft het theateraanbod de eerste jaren achter; alleen aan de Nieuwstraat is er een klein theater, Tivoli.

1945

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Oorlogswinter

Lees het verhaal

Het zagen en kappen van brandhout, eind februari 1942. Toen verliep dit nog wel ordelijk (foto Henk Valks / Spaarnestad Photo)

Vanaf eind 1944 neemt de schaarste in Apeldoorn op alle vlakken toe. Al sinds oktober krijgt de gasfabriek geen kolen meer en alle noodzakelijke voeding en brandstof is op de bon. De stroomvoorziening is ook wankel. Ondertussen worden de dagen korter en de nachten langer, donker en koud.

1893

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Gradus ten Pas vestigt zich in Apeldoorn

Lees het verhaal

De boerderij van Vosselman door Gradus ten Pas, 1896-1899

Rond 1890 is er waarschijnlijk niet één Apeldoorner die het dorp ziet als een stad. Maar Apeldoorn is op dat moment wel een heel dynamisch dorp. In de tien jaar tussen 1890 en de eeuwwisseling groeit het aantal inwoners van Apeldoorn van 19.000 naar 25.000. Zo hard is Apeldoorn voordien nooit gegroeid en zal het nadien ook niet meer groeien. Twee van die nieuwe Apeldoorners zijn Gradus en Johannes ten Pas.

1968

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Ans Schut wint goud

Lees het verhaal

Ans Schut op weg naar goud (Nationaal Archief, foto Ron Kroon Anefo)

Ans Schut, geboren in Apeldoorn op 26 november 1944, leert al vroeg schaatsen op de bevroren vijvers in het Paleispark. Vanaf het midden van de jaren ’60 maakt ze landelijk naam als langebaanschaatster. Ans traint veel op de kunstijsbaan in Deventer. Daarnaast maakt ze vele oefenkilometers op de rolschaatsen die haar trainer Ab Steneker speciaal voor haar heeft gemaakt. In de wijk Kerschoten is de langs zoevende atlete een vertrouwd gezicht.

1863

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Arie Lieman schildert de ontsteking van de eerste gaslantaarn

Lees het verhaal

Arie Lieman: Ontsteking van de eerste Apeldoornse gaslantaarn op 19 februari 1863

Ons beeld van Apeldoorn in de 19de eeuw is in hoge mate gekleurd door de tekeningen van Arie Lieman. Hij maakte er tientallen tussen pakweg 1840 en 1880. Daarna kwamen er fotografen die het dorp vastlegden. Wie echter weten wil hoe Apeldoorn er vóór 1880 uitzag, kan niet om Arie Lieman heen.

1843

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Ingebruikname van het Raadhuis

Lees het verhaal

Het raadhuis met daarvoor het Raadhuisplein rond 1895

De gemeenteraad vergaderde tot 1842 in verschillende herbergen, waaronder Herberg Het Roode Hert. Omdat de gemeente groeit, worden dat soort locaties te klein. Ook kunnen op die openbare plekken gevoelige onderwerpen niet goed besproken worden.

1929

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

"Hallo Bandoeng!"

Lees het verhaal

Begin jaren ’20 wordt er een nieuw dorpje op de Veluwe gebouwd: Radio Kootwijk. Het bestaat uit verschillende zendergebouwen, personeelswoningen, een hotel en een watertoren. Alles in Radio Kootwijk draait om de zenders. Daarmee wordt op 5 mei 1923, de dag van de opening van het zendstation, voor de eerste keer een radiotelegrafische verbinding tot stand gebracht met de andere kant van de wereld.

1814

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Admiraal van Kinsbergen richt de Oranje Burgercompagnie op

Lees het verhaal

Vaandel van de Burger Oranjecompagnie (CODA Museum, collectie VOA, voorheen Felua)

Eind 1813 beginnen de Fransen zich terug te trekken uit Nederland. Ook Apeldoorn wordt door hen prijsgegeven, maar het gevaar is nog niet geweken. In Deventer houden nog 1.200 Franse soldaten stand. De Prins van Oranje, die later tot koning Willem I zal worden gekroond, roept de burgers van Nederland op zich te weren.

1943

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Het Apeldoornsche Bosch wordt ontruimd

Lees het verhaal

Personeel van Het Apeldoornsche Bosch. Sommigen dragen een Jodenster, zomer 1942

In de nacht van 21 op 22 januari 1943 wordt Het Apeldoornsche Bosch door de nazi’s ontruimd. Ruim 1200 patiënten, onder wie tientallen kinderen, en 50 personeelsleden worden op transport gesteld naar Auschwitz-Birkenau. Geen van hen keert terug. De volgende ochtend worden ruim 200 achtergebleven personeelsleden naar Westerbork getransporteerd. In één nacht komt er op gruwelijke wijze een eind aan wat jarenlang een bloeiende instelling en een levendige gemeenschap was.

1909

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

‘Over Java en de Javanen’ van Benno Schmalhausen verschijnt

Lees het verhaal

Rond 1900 wonen er in De Parken veel mensen die uit Indië zijn gekomen: plantagebezitters, oud-militairen, handelslieden, koloniale ambtenaren… Eén van hen is Benno Schmalhausen die als assistent-resident in de tropen malaria heeft opgelopen en daarom in 1901 van Magetan naar Apeldoorn is verhuisd. In zijn villa aan de Mariannalaan schrijft Schmalhausen aan een boek ‘Over Java en de Javanen’.

1853

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Willem Lieman wint 'De hut van oom Tom'

Lees het verhaal

De Koningsschool in 1861, getekend door Arie Lieman, vader van prijswinnaar Willem Lieman

Willem Lieman wordt in 1852 ingeschreven als leerling nummer 31 van de dat jaar opgerichte Koningsschool. Willem kan, net als zijn vader Arie, goed tekenen en schilderen en blinkt daarnaast ook uit in de andere vakken, want in 1853 wint hij een prijs voor excellente leerprestaties. Of hij die prijs uit handen van koning Willem III heeft ontvangen is niet bekend, maar de majesteit is dat jaar wel aanwezig geweest bij de rapportvergadering. De koning toont sowieso herhaaldelijk zijn speciale betrokkenheid bij de school. Een enkele keer belt hij zelfs hoofdonderwijzer Neelmeijer uit diens bed om het schoolgebouw te kunnen inspecteren.

1913

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Fredrik Vorderman koopt een molen uit Baambrugge

Lees het verhaal

Op de Wenumse Enk aan de Marleweg in Wenum staat ‘de Molen van Vorderman’. Die is ook vandaag nog in het bezit van de familie Vorderman, zij het dat het inmiddels wel gaat om de derde molen van Vorderman op deze plek. De eerste en tweede zijn door brand verwoest. De familie Vorderman is sinds 1872 een echte molenaarsfamilie. Ze hebben meerdere molens in Apeldoorn en diverse andere plaatsen op de Veluwe.

1868

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

De Zwaanspreng wordt gegraven

Lees het verhaal

Het graven van de Zwaanspreng in 1868 (collectie Rijksmuseum Amsterdam)

Wanneer in 1866 het zuidelijk deel van het Apeldoorns kanaal is voltooid, wordt het kanaal voornamelijk gevoed met water van de Kayersbeek. Ook via de Oude Beek in Loenen en via de Eerbeekse sprengen komt er water in het kanaal. Dit blijkt echter ontoereikend om het hele Apeldoorns kanaal van voldoende water te voorzien.

1906

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

De Hamermolen wordt een wasserij

Lees het verhaal

Boordenmangel uit wasserij De Hamermolen, ca. 1910-1920

De Hamermolen is ooit gesticht als 'de Nieuwe Molen' op de Ugchelsebeek in 1646. Tot ver in de negentiende eeuw wordt er met behulp van het heldere water uit de Koppelsprengen en de waterkracht waarin de Ugchelsebeek voorziet hoogwaardig papier gemaakt. Maar in de tweede helft van de 19e eeuw wordt die productie steeds minder rendabel...

1890

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Eekschillers “in de meibos”

Lees het verhaal

Eekschillersfamilie bij een tijdelijk onderkomen in Hoog Soeren, 1911 (Foto Richard Tepe uit de collectie van het Nederlands Fotomuseum)

Wie in vroeger tijd in de maanden mei en juni door de Veluwse bossen liep, moet ze al van verre hebben kunnen horen: de eekschillers van de Veluwe. Het is een jaarlijks fenomeen dat zich vanaf het midden van de 19e eeuw elk voorjaar voordoet; tientallen families trekken dan vanuit de dorpen diep de Veluwse bossen in. “In de meibos gaan” wordt het genoemd.

1927

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

West-Indische bananen in Apeldoorn

Lees het verhaal

Als je over de Deventerstraat loopt of rijdt zie je, als je goed oplet, bij nummer 30 een gebouw dat achter het huis staat met daarop in prachtige letters het opschrift ‘West Indische Bananen’, geflankeerd door twee trossen bananen. Wat is de achtergrond hiervan?

1911

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Het Aardmannetje, Toekoe Umar en de familie Heetmeijer

Lees het verhaal

Het Aardmannetje "oud 22 jaar, lang 1,20 mtr, zwaar 29 kilgr."

Aan de voet van de in 1910 geopende Julianatoren heeft met name in de vooroorlogse jaren een aantal bijzondere ‘Apeldoorners’ zich thuis gevoeld. De eerste daarvan arriveert al in 1911. Als de bezoeker via een onderaardse gang uitkomt in het midden van de dwaaltuin, stuit hij daar op een Aardmannetje, dat, zo getuige de ansichten, nog het meest lijkt op een Apeldoornse jongen met een aangeplakte baard.

1917

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Zuster de Wit laat een villa bouwen

Lees het verhaal

Aan de Zonnehoeve 12, verscholen tussen bomen en struiken, staat een opvallende witte villa. De oorsprong van de Villa gaat terug tot 1895, het jaar waarin Jan Veeneman op deze plek een boerderij bouwt. Nadat die vermoedelijk afbrandde, verrijst op de fundamenten daarvan in 1917 Villa Zonnehoeve. Opdrachtgever is een verpleegster uit Den Haag: Laura de Wit.

1770

v. Chr.

Het verhaal van vandaag

Cupido en Sideron op Het Loo

Lees het verhaal

Tethart Philipp Christian Haag, De schutterij op Het Loo, 1770

Stadhouder Willem V verblijft, net als de Oranjes voor en na hem graag op Paleis Het Loo. Elke zomer strijkt hij met een omvangrijke entourage van kamerdienaars, keukenpersoneel, musici en toneelspelers neer in Apeldoorn. Deze keer is ook hofschilder Tethart Philipp Christian Haag erbij. Hij legt vast hoe de Apeldoornse schutterij in de tuinen achter het paleis in vol ornaat aantreedt, waarschijnlijk bij een van de schietwedstrijden die de stadhouder voor zijn vermaak laat organiseren.

sluit X

Thema

Veluwe Jagers Boeren Industrie

Water Oranje Kruispunt Dorp

Veilig Stad Groen

Veluwe Jagers Boeren Industrie Veilig

Water Oranje Knooppunt Dorp Groen

Stad

Periode

tot 3000 v. C.3000 v. C. tot 500 500 tot 1000 1000 tot 1500 1500 tot 1600

1600 tot 1700 1700 tot 1800 1800 tot 1900 1900 tot 1950 1950 tot heden

tot 3000 v. C.3000 v. C. tot 500 500 tot 1000 1000 tot 1500 1500 tot 1600

1600 tot 1700 1700 tot 1800 1800 tot 1900 1900 tot 1950 1950 tot heden

Favorieten van Educatie Actueel Over GVvA

Opening Introductiehotspot door wethouder Peter Messerschmidt en CODA directeur Carin Reinders

Op dinsdag 8 september werd de gloednieuwe Introductiehotspot van Het grote verhaal van Apeldoorn in CODA Centrale Bibliotheek geopend door wethouder Peter Messerschmidt en CODA directeur Carin EM Reinders.

Tegelijkertijd werd het nieuwe lesprogramma gepresenteerd waarmee kinderen en jongeren kennismaken met de geschiedenis van hun stad, dorp, buurt en wijk. De Introductiehotspot in CODA Bibliotheek vormt het startpunt van het lesprogramma en nodigt bezoekers uit om in de geschiedenis van Apeldoorn en omgeving te stappen.

Met Het grote verhaal van Apeldoorn vertellen we over de geschiedenis van Apeldoorn en de omliggende dorpen. Samen met de vakgroep Cultuur & Erfgoed van de gemeente Apeldoorn en het Erfgoedplatform Apeldoorn maken we de vele verhalen over de stad, de omgeving en de omliggende dorpen zichtbaar, toegankelijk en beleefbaar.

Breng dan een bezoek aan de hotspots in CODA Centrale Bibliotheek.

‍

< terug